Đọc nhiều hiểu nhiều?
Từ cuối thế kỉ 20 đến nay người ta gọi là thời kỳ “bùng nổ thông tin”. Trong xã hội hiện nay, nếu như ai không kịp thời cập nhật tin tức, người đó được coi là lỗi thời, lạc hậu, thậm chí là “lạc loài”. Với sức mạnh của truyền thông đại chúng, đặc biệt là Internet, con người ngày ngày được tiếp cận một lượng thông tin nhất định, đáng chú ý là đang có một bộ phận chiếm số đông bị choáng ngợp đến nỗi được gọi là “bội thực thông tin”.
Tất nhiên, không thể phủ nhận đọc càng nhiều càng lĩnh hội được nhiều tri thức. Tuy nhiên, cũng giống như đồ ăn, ăn loại thực phẩm sạch, thực phẩm có giá trị dinh dưỡng mới có lợi cho sức khỏe, còn những thực phẩm bẩn, độc hại, nếu ăn nhiều sẽ chỉ làm cho cơ thể mang bệnh mà thôi. Thông tin cũng như như vậy, nó chỉ mang lại lợi ích cho con người khi đó là những thông tin chính xác, đã được kiểm chứng. Có những thông tin giống như thực phẩm bẩn tiêm hóa chất đã bị người làm ra lợi dụng và xuyên tạc, khiến cho người đọc bị nhiễu loạn và đầu độc tâm trí.
Bàn về một khía cạnh khác, như đã nói ở trên, hiện nay chúng ta cũng đang sống trong thời kỳ quá dư thừa thông tin. Việc sử dụng mạng xã hội như một thói quen, đọc tin ngắn, đọc mỗi tiêu đề mà không quan tâm đến nội dung bài báo đã vô hình trung nhồi nhét một lượng thông tin quá lớn vào não bộ mỗi ngày nhưng hầu hết chúng ta chưa hề nhận ra được sự “bội thực” đó đối với trí não. Chính việc “tiêu hóa” từng mẩu tin nhỏ không chứa đựng quá nhiều nội dung khiến chúng ta không có cảm giác chán chường hay quá tải giống như việc đọc một bài báo dài hay đọc cả một cuốn sách với hàm lượng thông tin “đặc” hơn. Tuy nhiên, giống như ăn uống bừa bãi gây tác hại cho sức khỏe, đến một thời điểm nhất định, con người cũng dần nhận ra tiếp nhận thông tin bừa bãi, không chọn lọc cũng khiến cho tâm trí bị ngộ độc, lệ thuộc, trì trệ. Càng tiêu hóa nhiều mẩu tin tức vụn vặt càng có ít hiểu biết về bức tranh toàn cảnh của vấn đề.
Thực tế là tin ngắn thường dễ bị lợi dụng, xuyên tạc và sử dụng vào những mục địch bất chính hơn là những bài báo phân tích dài. Bởi chúng không cần lập luận quá chặt chẽ, chỉ cần người làm ra nó lồng ghép, sử dụng từ ngữ ấn tượng là tin ngắn sẽ dễ được lan truyền. Do đó, hiện nay, có rất nhiều những kẻ cơ hội, cực đoan, được gọi là “dâm chủ” đang lợi dụng dạng tin này. Chúng phát tán rất nhiều trên mạng xã hội và phần nào thu hút được người đọc chú ý.
Mỗi khi có một vấn đề thời sự đang được quan tâm, rất nhiều người chính vì phiến diện, đọc những mẩu tin ngắn mà có khi do chính những kẻ nêu trên làm ra và phán tán, rồi không hiểu gì nên lao vào chửi bới mà hiện nay người ta gọi là “mù chửi”. Chúng ta thường thiếu lý trí, sự bình tâm và dễ dàng bị truyền thông dắt mũi.
Lấy ví dụ, mới đây trong vụ việc ông Ngô Văn Quý – Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đi thăm nạn nhân trong vụ sốc thuốc tại lễ hội âm nhạc ở Hồ Tây, cũng trong ngày hôm đó, xảy ra vụ cháy lớn gần Bệnh viện Nhi Trung ương khiến cho 21 hộ dân bị thiệt hại nặng nề, báo chí cũng đã ngay lập tức đưa tin. Thế nhưng không phải bài báo nào cũng phản ánh hết toàn bộ sự thật. Một số bài báo trên những trang báo lớn đã lao vào chỉ trích ông Quý, cho rằng đây là việc làm không cần thiết, không “đáng”, không hợp lý bởi so với những nạn nhân này – những người nghiện ma túy, do ăn chơi mắc tệ nạn thì 21 hộ dân kia cần được quan tâm hơn, có những mảnh đời còn đáng thương hơn. Vậy là chính nhờ những thông tin như vậy, dư luận đang dấy lên sự bức xúc và lao vào chửi bới ông Quý và chính quyền.
Nhưng đó không phải toàn cảnh vấn đề! Rõ ràng là vụ cháy xảy ra vào tối còn ông Quý đi thăm nạn nhân là vào buổi chiều, tức là trước thời điểm xảy ra vụ cháy. Vậy lúc ông Quý đi thăm làm sao có thể biết trước đến tối sẽ xảy ra vụ cháy? Hơn nữa, ông Quý cũng chỉ làm đúng với quyền hạn, trách nhiệm của mình trên cương vị công tác. Còn với 21 hộ dân kia, chính quyền đã có phương án hỗ trợ, ổn định tình hình ngay sau đó.
Bộ nhớ của con người gồm 2 loại, dài hạn và ngắn hạn. Chỉ nghe tên thôi cũng hiểu khả năng lưu trữ của bộ nhớ ngắn hạn là rất hạn chế. Đọc quá nhiều tin tức, nhất là những tin ngắn không có giá trị sẽ nhồi vào bộ nhớ ngắn hạn quá nhiều thông tin, khiến nó trở nên quá tải, bạn sẽ chẳng nhớ và hiểu nổi thông tin nào một cách đầy đủ và tường tận.
Vậy nên, không phải cứ đọc nhiều là tốt! Xã hội cần báo chí nhưng theo một cách khác. Báo chí là cần thiết để đưa tin về các chính sách, con người, phơi bày những sự thật được che giấu mà chúng ta chưa biết. Việc xử lý và kiểm chứng thông tin trước khi được xuất bản là vô cùng quan trọng. Còn người tiếp nhận thông tin ít nhiều cũng cần phải biết chọn lọc, giảm bớt việc đọc những mẩu tin vụn vặt để tăng sự tập trung và khả năng ghi nhớ cho não bộ. Hãy nhớ rằng thông tin là vô hạn nhưng thời gian thì hữu hạn. Hãy hành xử có trách nhiệm với thời gian và tâm trí của chính bạn!
