NHẬN DIỆN, ĐẤU TRANH VỚI CÁC BIỂU HIỆN LỆCH LẠC TRONG VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT VÀ GIÁO DỤC, GÓP PHẦN BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục xuất hiện nhiều biểu hiện lệch lạc, tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội. Với sự thủ đoạn tính vi và ngày càng kín đáo, các đối tượng cài cắm và đan xen nhiều luồng tư tưởng phản động vào đời sống của người dân gây nên hiện tượng, hành động có biểu hiện lệch lạc. Nhận diện và phê phán kịp thời là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.
Chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới
Bối cảnh và các yêu cầu đặt ra
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục của nước ta đứng trước nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ, đồng thời cũng phải đối mặt với không ít thách thức phức tạp. Các luồng tư tưởng, trào lưu văn hóa ngoại lai, cùng với sự phát triển bùng nổ của internet đã tạo điều kiện cho nhiều quan điểm đa chiều được lan truyền nhanh chóng.
Bên cạnh những giá trị tích cực, tiến bộ, cũng xuất hiện không ít biểu hiện lệch lạc, phản văn hóa, thậm chí lợi dụng văn học, nghệ thuật để xuyên tạc, chống phá đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc.Việc nhận diện rõ những biểu hiện này, từ đó có thái độ phê phán đúng đắn, kịp thời, là yêu cầu cấp thiết nhằm giữ vững định hướng phát triển văn hóa, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
Nhận diện các biểu hiện lệch lạc, thiếu lành mạnh
Trước hết, cần nhìn nhận một cách toàn diện những biểu hiện phức tạp, tiêu cực đang nảy sinh trong lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục.
“Xu hướng thương mại hóa cực đoan trong sáng tạo nghệ thuật”: Một bộ phận người làm nghệ thuật chạy theo thị hiếu tầm thường, đặt lợi nhuận lên trên giá trị tư tưởng và thẩm mỹ. Các sản phẩm văn hóa như phim ảnh, âm nhạc, sách báo xuất hiện ngày càng nhiều yếu tố giật gân, dung tục, thậm chí phản cảm, làm xói mòn chuẩn mực đạo đức xã hội.
Xuất hiện biểu hiện lệch chuẩn về thuần phong mỹ tục: Một số tác phẩm văn học, nghệ thuật khai thác quá mức yếu tố bạo lực, tình dục, đời sống cá nhân theo hướng cực đoan, thiếu chọn lọc, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức, đặc biệt là giới trẻ. Không ít nội dung trên mạng xã hội cổ súy lối sống thực dụng, ích kỷ, coi nhẹ giá trị gia đình và truyền thống văn hóa dân tộc.
Khuynh hướng “giải thiêng”, phủ nhận giá trị lịch sử và cách mạng: Một số cá nhân, nhóm người lợi dụng danh nghĩa sáng tạo nghệ thuật để xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật, hạ thấp vai trò của các nhân vật lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng. Đây là biểu hiện nguy hiểm, tác động trực tiếp đến nhận thức chính trị và niềm tin của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Thậm chí xuất hiên tình trạng lợi dụng tự do sáng tạo để truyền bá quan điểm sai trái, thù địch: Dưới vỏ bọc “tự do nghệ thuật”, một số đối tượng đưa vào tác phẩm những nội dung xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng, bôi nhọ chế độ, kích động tâm lý bất mãn xã hội. Những luận điệu này thường được ngụy trang tinh vi, khó nhận diện nếu không có bản lĩnh chính trị vững vàng.
Sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại từ bên ngoài: Thông qua internet và các nền tảng xuyên biên giới, nhiều nội dung phản văn hóa, sai lệch về giá trị, thậm chí đi ngược lại lợi ích quốc gia, được truyền bá rộng rãi mà chưa được kiểm soát hiệu quả.
Trong lĩnh vực giáo dục, cũng xuất hiện những biểu hiện đáng lo ngại như:
Thứ nhất, chạy theo thành tích, coi nhẹ giáo dục đạo đức: Ở một số trường học, việc đánh giá chất lượng dạy – học vẫn nặng về điểm số, tỷ lệ đỗ đạt. Có hiện tượng giáo viên “nới lỏng” đánh giá để đảm bảo tỷ lệ lên lớp, hoặc tổ chức ôn luyện theo kiểu “học tủ, học mẹo” nhằm đạt kết quả cao trong các kỳ thi. Trong khi đó, việc giáo dục ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, thái độ sống trung thực cho học sinh lại chưa được chú trọng đúng mức. Không ít học sinh đạt thành tích học tập cao nhưng lại thiếu kỹ năng sống, thậm chí có biểu hiện gian lận trong thi cử.
Thứ hai, tiếp thu thiếu chọn lọc các mô hình giáo dục nước ngoài: Một số cơ sở giáo dục áp dụng máy móc các chương trình quốc tế mà chưa phù hợp với điều kiện văn hóa – xã hội trong nước. Ví dụ, việc đưa hoàn toàn giáo trình nước ngoài vào giảng dạy nhưng lược bỏ hoặc giảm nhẹ các nội dung về lịch sử, văn hóa dân tộc; hoặc tổ chức các hoạt động giáo dục mang tính “tự do tuyệt đối” nhưng thiếu định hướng, dẫn đến học sinh lệch chuẩn trong hành vi, thái độ.
Thứ ba, đưa vào giảng dạy những nội dung chưa phù hợp: Thông qua các tài liệu tham khảo, bài giảng điện tử hoặc nội dung trên internet, có trường hợp giáo viên hoặc học sinh sử dụng nguồn thông tin chưa được kiểm chứng, chứa yếu tố sai lệch về lịch sử, chính trị hoặc giá trị văn hóa. Chẳng hạn, trích dẫn tài liệu nước ngoài có cách nhìn phiến diện về một số sự kiện lịch sử, hoặc lan truyền các quan điểm cực đoan trên mạng xã hội vào môi trường học đường mà không có sự phân tích, định hướng đúng đắn.
Bản chất và thủ đoạn của các luận điệu lợi dụng văn học, nghệ thuật
Các thế lực thù địch và phần tử cơ hội chính trị luôn coi văn hóa, văn học, nghệ thuật là “mặt trận mềm” để tác động vào tư tưởng xã hội. Thủ đoạn của chúng ngày càng tinh vi, khó nhận diện: Chúng lợi dụng chiêu bài “tự do sáng tạo”, “tự do ngôn luận” để hợp thức hóa các nội dung sai trái. Bằng cách gắn mác “nghệ thuật phản biện”, “góc nhìn cá nhân”, chúng tìm cách né tránh sự kiểm soát của pháp luật và dư luận. Tiếp đó, chúng xuyên tạc, bóp méo sự thật lịch sử dưới hình thức tiểu thuyết, phim ảnh, hồi ký… Những nội dung này nếu không được kiểm chứng dễ khiến người tiếp nhận hiểu sai bản chất các sự kiện lịch sử, từ đó hình thành nhận thức lệch lạc. Ngoài ra, chúng còn khai thác tâm lý tò mò, thích cái mới, cái lạ của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, để lan truyền các sản phẩm văn hóa độc hại. Thông qua mạng xã hội, các nội dung này được lan truyền với tốc độ rất nhanh, tạo hiệu ứng đám đông, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Một thủ đoạn khác là tạo dựng các “biểu tượng nghệ thuật” mang tính phản kháng, từ đó dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực, làm suy giảm niềm tin vào các giá trị cốt lõi của xã hội, một số cá nhân, nhóm người lợi dụng sức lan tỏa của văn học, nghệ thuật và mạng xã hội để xây dựng hình ảnh những “nhân vật biểu tượng” dưới dạng nghệ sĩ, nhà sáng tạo, hoặc nhân vật trong tác phẩm với vẻ ngoài dám nói, dám làm, “đi ngược số đông”. Tuy nhiên, ẩn sau lớp vỏ đó lại là việc truyền tải những thông điệp lệch lạc, cực đoan, phủ nhận các giá trị nền tảng của xã hội. Các “biểu tượng” này thường được xây dựng thông qua nhiều hình thức như: ca khúc, phim ảnh, truyện ngắn, tranh vẽ, clip ngắn trên mạng xã hội… với nội dung nhấn mạnh sự bất mãn, hoài nghi, thậm chí phủ định vai trò của các thiết chế xã hội. Bằng cách khơi gợi tâm lý muốn khẳng định cái tôi, thích khác biệt của một bộ phận giới trẻ, những sản phẩm này dễ dàng tạo ra hiệu ứng lan truyền mạnh mẽ, hình thành trào lưu “tôn vinh sự nổi loạn” nhưng thiếu định hướng giá trị đúng đắn.
Đáng chú ý, các thông điệp thường không được thể hiện trực diện mà được ẩn dụ, biểu tượng hóa một cách tinh vi, khiến người tiếp nhận khó nhận diện đầy đủ bản chất vấn đề. Khi các “biểu tượng phản kháng” này được lan tỏa rộng rãi và nhận được sự cổ súy trên không gian mạng, chúng có thể từng bước tác động đến nhận thức xã hội, làm suy giảm niềm tin vào những giá trị cốt lõi như tinh thần trách nhiệm cộng đồng, truyền thống văn hóa dân tộc và định hướng phát triển của đất nước.
Tác động tiêu cực đối với xã hội và an ninh tư tưởng
Những biểu hiện lệch lạc trong lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tinh thần mà còn tác động sâu sắc đến an ninh tư tưởng và sự phát triển bền vững của đất nước. Nó làm suy giảm các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống. Khi những chuẩn mực bị phá vỡ, xã hội dễ rơi vào tình trạng “lệch chuẩn”, đặc biệt trong lối sống của giới trẻ; gây nhiễu loạn thông tin, làm giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Khi các luận điệu sai trái được lan truyền rộng rãi, nếu không được phản bác kịp thời, sẽ dẫn đến sự hoài nghi, dao động trong nhận thức; đe dọa trực tiếp đến an ninh văn hóa và an ninh quốc gia. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là “lá chắn mềm” bảo vệ đất nước. Khi văn hóa bị xâm thực, nguy cơ mất ổn định xã hội sẽ gia tăng.
Cuối cùng, nó làm méo mó môi trường giáo dục, khiến việc hình thành nhân cách, lý tưởng sống của thế hệ trẻ gặp nhiều khó khăn.
Quan điểm và yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay
Đảng ta luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo vệ và phát triển văn hóa phải gắn liền với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Một là, kiên định định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục. Mọi hoạt động sáng tạo cần đặt trong khuôn khổ pháp luật, phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.
Hai là, tôn trọng tự do sáng tạo nhưng không chấp nhận sự lợi dụng để chống phá. Tự do sáng tạo phải đi đôi với trách nhiệm xã hội, trách nhiệm công dân.
Ba là, tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, đặc biệt trên không gian mạng.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại.
Giải pháp nâng cao hiệu quả nhận diện và đấu tranh
Để nhận diện và phê phán hiệu quả các biểu hiện lệch lạc, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Nâng cao nhận thức của toàn xã hội, đặc biệt là đội ngũ văn nghệ sĩ, nhà giáo, về vai trò của văn hóa trong bảo vệ nền tảng tư tưởng. Cần bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm xã hội cho những người trực tiếp tham gia sáng tạo và truyền bá văn hóa. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, giáo dục. Các quy định cần rõ ràng, minh bạch, phù hợp với thực tiễn, đồng thời có chế tài đủ mạnh để xử lý vi phạm. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm. Đặc biệt chú trọng đến không gian mạng, nơi các nội dung độc hại dễ dàng lan truyền.
Phát huy vai trò của báo chí, truyền thông trong việc định hướng dư luận, lan tỏa giá trị tích cực, đồng thời kịp thời phê phán các biểu hiện sai trái. Đầu tư phát triển các sản phẩm văn hóa có chất lượng cao, mang đậm bản sắc dân tộc, có sức hấp dẫn đối với công chúng. Khi “cái tốt” chiếm ưu thế, “cái xấu” sẽ dần bị đẩy lùi. Đồng thời tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ, giúp họ có “sức đề kháng” trước các tác động tiêu cực từ bên ngoài.
Trong thời đại thông tin mở và đa chiều, việc xuất hiện các biểu hiện lệch lạc trong lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và giáo dục là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải nhận diện đúng, kịp thời và có giải pháp xử lý hiệu quả. Đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực không đồng nghĩa với hạn chế sáng tạo, mà chính là để bảo vệ môi trường sáng tạo lành mạnh, hướng tới những giá trị chân – thiện – mỹ. Đồng thời, đây cũng là nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững ổn định chính trị, xã hội và phát triển bền vững đất nước.
Mỗi cá nhân, tổ chức, đặc biệt là đội ngũ làm công tác văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xứng đáng với truyền thống và khát vọng phát triển của dân tộc trong thời kỳ mới.
