ĐẤU TRANH, NGĂN CHẶN CÁC HÌNH THỨC LỪA ĐẢO TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG: TRÁCH NHIỆM KHÔNG CỦA RIÊNG AI
Không gian mạng bùng nổ đã và đang mang lại những bước tiến vượt bậc cho đời sống kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển công nghệ cũng kéo theo sự gia tăng phức tạp của các loại tội phạm vi phạm pháp luật. Trong đó, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đã trở thành một “vấn nạn toàn cầu”, xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi kinh tế, sự an toàn tinh thần của nhân dân và đe dọa đến trật tự, an toàn xã hội.
1. Nhận diện “vòi hùm” lừa đảo trên không gian mạng
Những năm gần đây, kịch bản lừa đảo không còn dừng lại ở những hình thức thô sơ như “trúng thưởng qua tin nhắn SMS” hay “nhờ nạp thẻ điện thoại”. Thủ đoạn của tội phạm mạng ngày càng tinh vi, tổ chức bài bản và ứng dụng những công nghệ hiện đại nhất:
Ứng dụng công nghệ cao (Deepfake, AI): Kẻ gian giả mạo khuôn mặt, giọng nói của người thân, lãnh đạo để thực hiện cuộc gọi video, tạo niềm tin tuyệt đối nhằm vay tiền hoặc chiếm đoạt tài khoản.
Đánh vào tâm lý sợ hãi hoặc lòng tham: Giả danh cơ quan Công an, Tòa án, Viện kiểm sát đe dọa người dân liên quan đến các vụ án ma túy, rửa tiền; hoặc dụ dỗ tham gia “việc nhẹ lương cao”, đầu tư sàn tiền ảo, chứng khoán giả mạo với lợi nhuận bất thường.
Lừa đảo qua liên kết và phần mềm độc hại: Phát tán các đường link giả mạo ngân hàng (Phishing), cài đặt phần mềm độc hại chứa mã độc nhằm chiếm quyền điều khiển điện thoại, tự động rút sạch tiền trong tài khoản.
Đáng chú ý, các tổ chức lừa đảo hiện nay thường xuyên hoạt động theo mô hình “công ty”, đặt máy chủ và trụ sở tại nước ngoài, gây rất nhiều khó khăn cho công tác điều tra, xử lý của lực lượng chức năng.
Các thủ đoạn phổ biến của tội phạm mạng gồm giả mạo ngân hàng, cơ quan chức năng, gửi đường link phishing và đánh cắp thông tin tài khoản
2. Nguyên nhân do đâu?
Vấn nạn này bùng nổ xuất phát từ sự kết hợp giữa nhiều yếu tố:
Về phía đối tượng: Tham lam, tàn nhẫn, luôn chủ động nghiên cứu sơ hở của pháp luật, quy trình vận hành ngân hàng và tâm lý con người để nâng cấp kịch bản.
Về phía công nghệ và quản lý: Việc quản lý SIM rác, tài khoản ngân hàng không chính chủ (tài khoản “rác”) dù đã được thắt chặt nhưng vẫn còn những lỗ hổng bị tận dụng.
Về phía người dân: Một bộ phận công chúng còn thiếu kiến thức cơ bản về an toàn thông tin, thiếu cảnh giác trước những lời mời gọi “ngọt ngào”, hoặc dễ bị thao túng tâm lý khi đối mặt với sự đe dọa.
3. Giải pháp toàn diện: Cuộc chiến toàn dân và đa tầng
Đấu tranh với tội phạm mạng không thể chỉ dựa vào một lực lượng duy nhất, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của toàn bộ hệ thống chính trị, cơ quan quản lý và từng cá nhân.
Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thực thi pháp luật
Xử lý triệt để nguyên nhân gốc rễ: Cần tiếp tục đẩy mạnh việc chuẩn hóa thông tin thuê bao di động, quét sạch “SIM rác”; áp dụng xác thực sinh trắc học bắt buộc trong các giao dịch ngân hàng để xóa bỏ hoàn toàn dòng tiền “ẩn danh”.
Tăng cường năng lực tác chiến mạng: Đẩy mạnh đầu tư trang thiết bị, nâng cao trình độ nghiệp vụ cho lực lượng an ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao; tăng cường hợp tác quốc tế để dẫn độ, xử lý tội phạm xuyên quốc gia.
Trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính
Các nhà mạng, mạng xã hội (Facebook, Zalo, Telegram, TikTok…) và ngân hàng phải nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm, chủ động phát hiện và ngăn chặn các giao dịch, tài khoản, đường link nghi vấn.
Xây dựng cơ chế phối hợp nhanh giữa Ngân hàng – Công an – Nhà mạng để kịp thời phong tỏa tài khoản lừa đảo ngay khi tiếp nhận phản ánh.
“Lá chắn” quan trọng nhất: Nhận thức của mỗi người dân
Công nghệ dù hiện đại đến đâu thì nút thắt cuối cùng vẫn nằm ở hành vi của con người. Mỗi người dân cần tự trang bị cho mình “mũi tiêm vắc-xin số” với quy tắc “4 Không – 2 Có”:
- KHÔNG:
Không sợ hãi khi nhận cuộc gọi đe dọa từ người tự xưng là cơ quan chức năng (Công an không làm việc qua điện thoại).
Không tham lam các khoản đầu tư “lợi nhuận siêu cao” hay việc nhẹ lương cao.
Không kết bạn, chuyển tiền cho người lạ qua mạng xã hội.
Không click vào link lạ, không cung cấp OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai.
2 CÓ:
Có cảnh giác: Luôn xác minh lại thông tin qua các kênh chính thống khi có yêu cầu chuyển tiền.
Có tố giác: Báo ngay cho cơ quan công an hoặc các cổng thông tin an ninh mạng khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
Đấu tranh phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng là một cuộc chiến dai dẳng, phức tạp và không có hồi kết nếu chúng ta chủ quan. Không gian mạng tuy là ảo, nhưng tổn thất về tiền bạc, tinh thần và trật tự xã hội là thật. Chỉ khi có sự kết hợp chặt chẽ giữa “Thép” của pháp luật, “Tháp” của công nghệ và “Lá chắn” nhận thức của Nhân dân, chúng ta mới có thể xây dựng được một môi trường mạng an toàn, lành mạnh và văn minh.
