BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN LÔ LÔ CHẢI: GÓC NHÌN KHÁCH QUAN TỪ SỰ NỔI TIẾNG ĐẾN THÁCH THỨC VĂN HÓA
Những ngày gần đây, trên các hội nhóm Review du lịch Hà Giang và Tuyên Quang, chủ đề về việc xây dựng, cải tạo homestay tại Lô Lô Chải (xã Lũng Cú) đã thu hút sự chú ý đặc biệt. Nhiều ý kiến bày tỏ sự lo lắng, thậm chí phê bình gay gắt trước nguy cơ làng du lịch nổi tiếng này bị “bê tông hóa” và mất đi vẻ đẹp mộc mạc vốn có. Trước dòng dư luận ấy, việc nhìn nhận vấn đề một cách thấu đáo, tôn trọng thực tế và lắng nghe tiếng nói từ người trong cuộc là vô cùng cần thiết.
1. Nhà trình tường, mái ngói âm dương: Hồn cốt kiến trúc dưới chân cột cờ Lũng Cú
Sở dĩ Lô Lô Chải chinh phục được du khách quốc tế và được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2025 không chỉ nhờ cảnh quan hùng vĩ, mà cốt lõi nằm ở nguyên bản kiến trúc và chiều sâu văn hóa.
Nhà trình tường – Kiệt tác thích ứng tự nhiên: Được làm hoàn toàn bằng đất sét nện dày từ 50–80cm, kết cấu nhà trình tường giúp giữ ấm vào mùa đông giá rét trên cao nguyên đá và mát mẻ vào mùa hè. Những bức tường đất vàng óng, kiên cố qua hàng trăm năm là minh chứng cho sự nhẫn nại và trí tuệ dân gian của người Lô Lô.
Mái ngói âm dương và tường rào đá: Những lớp ngói âm dương đan cài đượm màu thời gian, kết hợp cùng hàng rào đá xếp tay tỉ mỉ không dùng vữa, tạo nên một tổng thể kiến trúc vừa trầm mặc, vừa hài hòa tuyệt đối với không gian địa chất xám ngắt của Đồng Văn.
Đời sống văn hóa bản địa: Không gian ấy là nơi lưu giữ nhịp sống rực rỡ sắc màu – từ những bộ trang phục thổ cẩm đính kết thủ công tinh xảo, điệu múa xòe bên tiếng trống đồng linh thiêng, đến sự đầm ấm của bếp lửa giữa nhà.
Chính sự vẹn nguyên của kiến trúc và đời sống văn hóa ấy là “linh hồn” tạo nên sức hút độc bản cho Lô Lô Chải. Do đó, sự mẫn cảm của dư luận trước bất kỳ nguy cơ phá vỡ cảnh quan nào là điều hoàn toàn dễ hiểu.
- Quy luật thị trường và áp lực từ thương hiệu toàn cầu
Cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, sự gia tăng nhanh chóng của du khách tới Lô Lô Chải sau khi nơi đây được trao tặng danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2025 là một tín hiệu tích cực cho kinh tế địa phương. Quy luật cung – cầu tất yếu dẫn đến việc mở rộng các cơ sở lưu trú. Hiện tượng người dân miền xuôi lên hợp tác, mua hoặc thuê đất, nhà để đầu tư homestay là xu hướng phát triển tự nhiên của ngành du lịch dịch vụ.
Nguồn vốn và tư duy dịch vụ từ bên ngoài nếu được định hướng đúng sẽ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, tạo việc làm và cải thiện đời sống cho người dân. Tuy nhiên, áp lực hạ tầng và nhu cầu mở rộng quá nhanh trong một không gian văn hóa khép kín chắc chắn sẽ tạo ra những “vết gợn” không mong muốn nếu nhìn từ góc độ kiến trúc truyền thống.
- Trách nhiệm quản lý và nỗ lực bảo tồn từ cơ sở
Trái với những nhận định cho rằng chính quyền địa phương “buông lỏng” hay phát triển tự do, thực tế cho thấy cấp ủy, chính quyền xã Lũng Cú cũng như tỉnh Tuyên Quang đã và đang nỗ lực kiểm soát tình hình.
Định hướng kiến trúc: Các quy định về xây dựng homestay đều yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt việc giữ gìn phom dáng nhà trình tường, mái lợp ngói âm dương, tường rào đá đặc trưng của người Lô Lô.
Tăng cường thanh tra, xử lý: Lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở và có biện pháp xử lý đối với các trường hợp vi phạm quy định xây dựng hoặc tự ý phá vỡ cảnh quan.
Đầu tư hạ tầng bền vững: Hiện nay, xã đang tập trung cải tạo và hoàn thiện hệ thống thoát nước sinh hoạt – một bước đi thiết thực nhằm giải quyết bài toán vệ sinh môi trường, nâng cao chất lượng sống cho cả dân cư lẫn du khách.
- Trăn trở của người trong cuộc và góc nhìn từ cộng đồng mạng
Trưởng thôn Sình Dỉ Gai – người đặt những viên gạch đầu tiên, đồng hành cùng sự lột xác của Lô Lô Chải từ những ngày đầu, không khỏi buồn lòng trước những luồng ý kiến phản ánh phiến diện. Những bài viết giải thích của anh trên trang cá nhân xuất phát từ mong muốn giúp dư luận hiểu đúng về thực trạng: người dân và chính quyền không đánh đổi văn hóa lấy lợi ích kinh tế trước mắt.
Dư luận xã hội và cộng đồng mạng đóng vai trò quan trọng trong việc phản biện, giúp địa phương kịp thời phát hiện những lệch chuẩn. Tuy nhiên, sự chỉ trích gay gắt dựa trên những hình ảnh cắt gọt hoặc góc nhìn một chiều đôi khi làm tổn thương những nỗ lực bền bỉ của cộng đồng bản địa – những người đang trực tiếp sống, gìn giữ và bảo vệ di sản từng ngày.
Bảo tồn di sản văn hóa trong lòng một làng du lịch đang phát triển nóng chưa bao giờ là bài toán dễ dàng. Lô Lô Chải cần sự góp ý tinh tế, mang tính xây dựng thay vì những cái nhìn khắt khe hay phủ nhận.
Với sự sát sao của chính quyền, sự đồng lòng của bà con bản địa cùng trách nhiệm của những nhà đầu tư, Lô Lô Chải hoàn toàn có thể giữ vững danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” – nơi văn hóa truyền thống và sự phát triển hiện đại hài hòa bước tiếp cùng nhau.
Ảnh Nguyễn Sỹ Đức, xã Lũng Cú
