CẢNH GIÁC VỚI THÔNG TIN XUYÊN TẠC VỀ VNeID VÀ QUY ĐỊNH THÔNG BÁO LƯU TRÚ
Từ một tiện ích hỗ trợ thông báo lưu trú, VNeID bị gán thành “công cụ kiểm soát người dân”; từ một nghĩa vụ hành chính, quy định về cư trú bị diễn giải thành sự “tước bỏ quyền tự do”. Điểm bất hợp lý của những nhận định này nằm ở việc đưa ra kết luận nặng nề nhưng thiếu bằng chứng tương xứng. Những băn khoăn về quyền riêng tư cần được giải đáp nghiêm túc, song không thể lấy sự lo ngại làm căn cứ để bóp méo quy định pháp luật và phủ nhận giá trị của ứng dụng định danh điện tử.
Trước hết, nghĩa vụ thông báo lưu trú không phải do VNeID đặt ra. Đây là nghĩa vụ đã được quy định trong pháp luật về cư trú từ trước khi ứng dụng được triển khai. VNeID chỉ là một trong những phương thức thực hiện thông báo; người dân còn có thể sử dụng các kênh khác theo quy định. Bởi vậy, lấy một tiện ích số để suy diễn thành cơ chế “kiểm soát mới” là đánh tráo bản chất vấn đề.
Thông báo lưu trú cũng không phải xin phép gặp gỡ, thăm hỏi. Quy định hiện hành xác định trách nhiệm thông báo khi có người lưu trú qua đêm, không phải cứ đến thăm người thân, gặp bạn bè hay ăn uống, trò chuyện là phải báo cáo. Chẳng hạn, đến nhà người thân dùng bữa rồi về, sang nhà bạn chơi nhưng không ở lại qua đêm thì không thuộc trường hợp phải thông báo lưu trú theo quy định này. Nếu ở lại qua đêm tại nơi thuộc diện phải thông báo lưu trú, thành viên hộ gia đình có trách nhiệm thực hiện; trường hợp cá nhân, thành viên hộ gia đình không có mặt tại chỗ ở đó thì người đến lưu trú thực hiện thông báo. Thời hạn là trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú; nếu đến sau 23 giờ thì thông báo trước 08 giờ ngày hôm sau. Đây là việc cung cấp thông tin về lưu trú để cơ quan đăng ký cư trú tiếp nhận, không phải thủ tục xin phép gặp gỡ, thăm hỏi hay chờ chấp thuận mới được ở lại. Vì vậy, từ nghĩa vụ thông báo lưu trú mà suy diễn thành việc mọi quan hệ gia đình, bạn bè, tình cảm đều phải báo cáo là đánh đồng những hoạt động khác nhau, làm sai lệch nội dung quy định.
Quyền tự do cư trú phải được nhìn nhận đầy đủ trong hệ thống pháp luật. Điều 23 Hiến pháp bảo đảm quyền tự do đi lại, cư trú và quy định việc thực hiện các quyền này theo pháp luật. Đồng thời, Điều 21 bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Quản lý cư trú không cho phép cơ quan, tổ chức tùy tiện thu thập, khai thác hoặc sử dụng thông tin cá nhân trái pháp luật.
Do đó, muốn khẳng định có hành vi xâm phạm quyền công dân, phải đưa ra bằng chứng cụ thể, có thể kiểm chứng. Chỉ dựa vào sự tồn tại của chức năng thông báo lưu trú để kết luận VNeID “giám sát toàn diện người dân” là suy diễn, không phải chứng minh.
Cũng cần phân biệt rõ phản ánh chính đáng với thông tin xuyên tạc. Người dân có quyền đặt câu hỏi về bảo mật, phản ánh vướng mắc và yêu cầu xử lý việc sử dụng dữ liệu sai quy định. Những ý kiến có căn cứ cần được lắng nghe. Điều phải phản bác là việc cắt xén quy định, đánh tráo khái niệm và biến suy đoán thành kết luận để dẫn dắt dư luận.
Không một lời quy chụp nào có thể thay thế chứng cứ; cũng không thể nhân danh bảo vệ quyền công dân để truyền bá cách hiểu sai về pháp luật. Trước thông tin gây hoang mang trên mạng xã hội, mỗi người cần kiểm tra nguồn, đối chiếu nội dung và cân nhắc trước khi chia sẻ. Chủ động nhận diện, phản bác thông tin sai lệch bằng sự thật và lập luận có căn cứ chính là cách bảo vệ mình và cộng đồng.
