“NHẤT CÔNG AN, NHÌ CÁN BỘ”: KHI ĐỊNH KIẾN ĐƯỢC KHOÁC ÁO “DÂN GIAN”
Bài viết mang tiêu đề “Nhất Công an, nhì cán bộ” đăng trên tran Sài Gòn thời báo – Sai gon Times được xây dựng bằng một loạt câu chữ mỉa mai, đả kích và những khẳng định rất rộng về lực lượng Công an, đội ngũ cán bộ, đảng viên. Vấn đề là: châm biếm không phải chứng cứ, còn lời đồn “dân gian” không thể thay thế số liệu.
Ngay từ đầu, tác giả đã đưa ra một “bảng xếp hạng nghề nghiệp” gồm Công an, cán bộ và Đảng ủy, rồi khẳng định đây là sự “đúc kết của dân gian”. Nhưng dân gian nào? Có khảo sát nào? Có số liệu xã hội học nào chứng minh? Không có.
Đây thực chất là một thủ pháp tu từ: lấy một nhận xét không xác định nguồn gốc, gắn cho “dân gian”, rồi dùng nó làm nền tảng để công kích cả một nhóm xã hội.
Phạt vi phạm không đồng nghĩa với “kiếm tiền”
Một trong những lập luận nổi bật của bài viết là cho rằng từ khi ông Tô Lâm giữ vị trí lãnh đạo cao trong hệ thống, lực lượng Công an “tăng mức phạt, tăng nguồn thu”, qua đó tạo ra hình ảnh Công an như một bộ máy chuyên “xử lý dân để thu tiền”.
Cách lập luận này đánh đồng tiền xử phạt vi phạm hành chính với thu nhập cá nhân của cán bộ Công an.
Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, tiền xử phạt vi phạm hành chính phải được nộp vào ngân sách nhà nước; pháp luật cũng quy định việc quản lý, sử dụng và quyết toán các khoản kinh phí này theo quy định ngân sách. (Xây Dựng Chính Sách)
Đúng là pháp luật hiện hành quy định một phần nguồn lực từ các khoản thu này, sau khi nộp ngân sách, được bố trí để tăng cường, hiện đại hóa cơ sở vật chất, phương tiện, thiết bị phục vụ bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn giao thông. Nhưng từ đó suy ra “Công an xử phạt để tiền chảy vào túi” là một bước suy diễn hoàn toàn khác.
Nếu muốn chứng minh có cán bộ lợi dụng chức vụ để trục lợi, cần đưa ra vụ việc, người vi phạm, số tiền, hành vi và kết quả xử lý cụ thể. Không thể lấy cơ chế ngân sách nhà nước làm bằng chứng cho việc toàn bộ lực lượng Công an “kiếm tiền từ dân”.
“Dân thấy Công an như thấy giặc” là một khẳng định không có dữ liệu
Đây có lẽ là câu thể hiện rõ nhất phương pháp của bài viết.
Một cảm nhận cá nhân được nâng lên thành “dân thấy Công an như thấy giặc”, sau đó lại được dùng để chứng minh rằng lực lượng Công an đang xa rời nhân dân.
Nhưng nếu bàn về quan hệ giữa Công an và người dân, cần nhìn vào những nhiệm vụ mà pháp luật giao cho lực lượng này: bảo đảm an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm, xử lý vi phạm pháp luật, bảo vệ tính mạng, tài sản và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Chẳng hạn, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định hoạt động tuần tra, kiểm soát phải công khai, minh bạch; lực lượng thực thi nhiệm vụ phải tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân và chịu trách nhiệm về quyết định, hành vi của mình. (Xây Dựng Chính Sách)
Nếu có cán bộ vi phạm những nguyên tắc đó, cần chỉ rõ cán bộ nào, vụ việc nào và xử lý ra sao. Đó là cách phê bình có trách nhiệm.
Còn lấy một câu ví von mang tính kích động để đại diện cho tâm lý của hàng chục triệu người dân thì không phải điều tra xã hội học.
Sai phạm của cá nhân không thể trở thành “bản chất” của cả lực lượng
Bài viết tiếp tục sử dụng những câu như “hô biến của công thành của ông” để mô tả đội ngũ cán bộ.
Không ai phủ nhận rằng tham nhũng, lợi dụng chức vụ và vi phạm pháp luật là những vấn đề phải đấu tranh. Nhưng chính việc phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử những vụ án tham nhũng cũng cho thấy một điều: không thể mặc nhiên coi mọi cán bộ là người tham nhũng chỉ vì có những cán bộ tham nhũng.
Tương tự, nếu một cán bộ Công an vi phạm pháp luật thì người đó phải chịu trách nhiệm theo quy định. Nhưng không thể từ một hoặc một số trường hợp suy ra rằng hàng trăm nghìn cán bộ, chiến sĩ trong toàn lực lượng đều có chung một động cơ.
Đó là lỗi khái quát hóa rất cơ bản.
“Có công” không phải là “kim bài miễn tử”
Bài viết còn cho rằng đảng viên khi ra tòa “hầu như” đều được ghi nhận có công và được giảm nhẹ hình phạt.
“Hầu như” là bao nhiêu phần trăm? Có thống kê nào chứng minh?
Trong pháp luật hình sự, việc xem xét tình tiết giảm nhẹ phải căn cứ vào những điều kiện được pháp luật quy định và tình tiết cụ thể của từng bị cáo. Việc một người có thành tích, có đóng góp hoặc có các tình tiết giảm nhẹ khác không đồng nghĩa với việc họ được miễn trách nhiệm hình sự.
Quan trọng hơn, chính thực tế nhiều cán bộ, đảng viên giữ chức vụ cao bị xử lý hình sự trong các vụ án tham nhũng cho thấy chiếc thẻ đảng không phải là một “kim bài miễn tử” theo cách diễn đạt của bài viết.
Nếu muốn phản biện hệ thống chống tham nhũng, hoàn toàn có thể tranh luận về tính minh bạch, thủ tục tố tụng, cơ chế giám sát hoặc chính sách hình sự. Nhưng không thể lấy một nhận xét mỉa mai làm chứng cứ pháp lý.
Đáng phê phán nhất là cách đánh tráo khái niệm
Bài viết sử dụng liên tiếp các cụm từ “nhất công an”, “tiền tự động chảy vào túi”, “hô biến của công thành của ông”, “kim bài miễn tử”… Đây là ngôn ngữ có tác dụng tạo cảm xúc rất mạnh.
Nhưng cảm xúc mạnh không đồng nghĩa với lập luận đúng.
Một bài viết nghiêm túc cần trả lời những câu hỏi rất đơn giản:
Bao nhiêu tiền? Từ nguồn nào? Vào tài khoản nào? Ai nhận? Có chứng cứ gì?
Bao nhiêu cán bộ vi phạm? Bao nhiêu người bị xử lý? Tỷ lệ là bao nhiêu so với toàn lực lượng?
Quy định pháp luật nào bị vi phạm? Cơ quan nào kết luận?
Nếu không trả lời được những câu hỏi đó, việc sử dụng những từ như “cả ngành”, “dân thấy như giặc”, “tiền chảy vào túi” chỉ là cách tạo ra một ấn tượng chứ chưa phải chứng minh một thực tế.
Công an cần được giám sát, nhưng cũng cần được nhìn bằng sự công bằng
Phản biện lực lượng Công an là quyền của người dân. Những vụ việc cán bộ vi phạm, nếu có, cần được đưa ra ánh sáng và xử lý nghiêm minh. Một lực lượng thực thi pháp luật càng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước nhân dân.
Nhưng giám sát khác với quy chụp.
Không thể vì một số sai phạm mà phủ nhận công việc của toàn bộ lực lượng. Cũng không thể vì không hài lòng với một chính sách xử phạt mà biến người thực thi pháp luật thành đối tượng để miệt thị.
Một xã hội pháp quyền cần cả hai điều: người dân có quyền đặt câu hỏi với lực lượng thực thi quyền lực; lực lượng thực thi quyền lực cũng có quyền được đánh giá bằng chứng cứ chứ không phải bằng định kiến.
Vì vậy, câu “nhất Công an, nhì cán bộ, ba Đảng ủy” nếu chỉ là một câu châm biếm thì cứ để nó ở vị trí của một câu châm biếm. Đừng biến nó thành “bảng xếp hạng xã hội” khi không có khảo sát, và càng không nên biến những lời đồn đoán thành bằng chứng để kết tội cả một lực lượng.
Muốn chống tiêu cực, hãy đưa ra chứng cứ. Muốn giám sát quyền lực, hãy đưa ra dữ liệu. Muốn phê phán cán bộ sai phạm, hãy chỉ đúng người, đúng việc, đúng hành vi. Đó mới là phản biện có trách nhiệm — thay vì lấy định kiến thay cho sự thật.
