KHÔNG ĐỂ VỤ VIỆC ĐIỂM THI BẤT THƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT CHUYÊN TUYÊN QUANG BỊ LỢI DỤNG ĐỂ XUYÊN TẠC ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG, CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT CỦA NHÀ NƯỚC
Những ngày qua, thông tin liên quan đến vụ việc điểm thi môn Toán có dấu hiệu bất thường tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, cùng phương án xử lý đối với 328 thí sinh tại điểm thi này, đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến kỳ thi tốt nghiệp THPT, quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh, chất lượng giáo dục, sự công bằng trong thi cử và uy tín của ngành Giáo dục.Theo thông tin được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố tại cuộc họp báo ngày 5/8/2026, cơ quan chức năng bước đầu xác định có dấu hiệu móc nối giữa một số phụ huynh, thí sinh và giáo viên; đồng thời cho biết sai phạm tại điểm thi có tính chất phức tạp, cần tiếp tục điều tra, làm rõ. Ban Chỉ đạo kỳ thi thống nhất đề xuất hủy kết quả thi tốt nghiệp của 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang và tổ chức thi lại tất cả các môn nhằm bảo đảm tính nghiêm túc, trung thực, khách quan, công bằng của kỳ thi.
Đây là vụ việc đáng tiếc, cần được nhìn nhận nghiêm túc, khách quan và xử lý đúng quy định. Tuy nhiên, từ một vụ việc cụ thể trong lĩnh vực giáo dục, thời gian qua đã xuất hiện những cách diễn giải cực đoan, cố tình bóp méo bản chất sự việc, quy chụp trách nhiệm, từ đó hướng dư luận sang những kết luận phiến diện, thậm chí lợi dụng vụ việc để xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và phủ nhận những nỗ lực của hệ thống chính trị trong phòng, chống tiêu cực, bảo đảm công bằng xã hội.
Cần tỉnh táo nhận diện và kiên quyết bác bỏ những luận điệu như vậy. Trước hết, phải khẳng định rằng người dân có quyền quan tâm, đặt câu hỏi, bày tỏ chính kiến và yêu cầu cơ quan chức năng giải trình đối với những vấn đề ảnh hưởng đến quyền, lợi ích chính đáng của mình. Việc dư luận đặt câu hỏi về nguyên nhân điểm thi bất thường, trách nhiệm của những người có liên quan, phương án xử lý đối với học sinh và trách nhiệm của cơ quan quản lý là hoàn toàn chính đáng. Một xã hội pháp quyền không thể vận hành bằng việc né tránh những vấn đề được dư luận quan tâm. Trái lại, minh bạch thông tin, tiếp thu ý kiến xã hội, kiểm tra, thanh tra, điều tra và xử lý sai phạm là những yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm kỷ cương, pháp luật.
Trong vụ việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, nếu có cá nhân vi phạm quy chế thi, câu hỏi cần đặt ra là: ai vi phạm, vi phạm như thế nào, nguyên nhân, mức độ, hậu quả và trách nhiệm pháp lý ra sao? Nếu có lỗ hổng trong quản lý, cần xác định lỗ hổng ở đâu, trách nhiệm thuộc về tổ chức, cá nhân nào và cần khắc phục bằng giải pháp gì? Đó mới là cách tiếp cận đúng đắn. Ngược lại, nếu từ một vụ việc mà suy diễn rằng “toàn bộ hệ thống giáo dục không còn công bằng”, “pháp luật không có giá trị”, “mọi kỳ thi đều gian lận”, hay xa hơn là quy kết rằng những sai phạm cá biệt là bằng chứng cho sự “sụp đổ” của chủ trương, chính sách giáo dục thì đó không còn là phản biện khách quan mà là sự đánh tráo bản chất vấn đề.
Một trong những luận điệu dễ xuất hiện khi xảy ra tiêu cực là cố tình đồng nhất giữa “có sai phạm trong thực hiện” với “chính sách sai”. Đây là cách lập luận thiếu cơ sở. Chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục luôn hướng đến mục tiêu bảo đảm quyền học tập, phát triển con người, nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng môi trường học tập lành mạnh và tạo cơ hội công bằng cho người học. Trong bất kỳ lĩnh vực nào, chính sách đúng vẫn có thể bị thực hiện sai bởi một số cá nhân. Pháp luật nghiêm minh không đồng nghĩa với việc không bao giờ xảy ra vi phạm; ngược lại, tính nghiêm minh của pháp luật còn thể hiện ở khả năng phát hiện, điều tra, xử lý và khắc phục hậu quả khi vi phạm xảy ra. Đối với vụ việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, chính thông tin được công bố cho thấy các cơ quan chức năng đã vào cuộc để làm rõ dấu hiệu bất thường. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết phương án xử lý được xây dựng trên cơ sở kết quả điều tra của Bộ Công an, ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp và tham khảo ý kiến chuyên gia.
Như vậy, không thể lập luận rằng khi xuất hiện dấu hiệu tiêu cực thì Nhà nước “không xử lý” hoặc “bỏ mặc”. Ngược lại, việc kiểm tra, xác minh và đưa ra phương án tổ chức thi lại cho thấy các cơ quan chức năng đang đặt yêu cầu về tính trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi lên hàng đầu. Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh rằng việc tổ chức thi lại không nhằm “hợp pháp hóa” kết quả hay xóa bỏ vi phạm của thí sinh nếu sau này cơ quan chức năng xác định có hành vi vi phạm. Người có sai phạm vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định.
Điều đó cho thấy cần phân biệt rõ hai vấn đề: một mặt bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những học sinh chưa được xác định có vi phạm; mặt khác không loại trừ trách nhiệm của bất kỳ cá nhân nào nếu cơ quan chức năng có đủ căn cứ xác định vi phạm. Đó chính là nguyên tắc công bằng và thượng tôn pháp luật.
Một vấn đề đặc biệt cần được nhìn nhận khách quan là trách nhiệm của học sinh trong vụ việc.Thông tin được công bố tại cuộc họp báo cho thấy nhận thức của học sinh về sai phạm có mức độ khác nhau; đồng thời cơ quan chức năng xác định vụ việc có liên quan đến những người có trách nhiệm tại điểm thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cho rằng nếu vụ việc kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và tâm lý của học sinh.
Đây là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng. Không thể vì một vụ việc xảy ra mà mặc nhiên coi tất cả học sinh là người gian lận. Cũng không thể chỉ vì điểm thi có dấu hiệu bất thường mà kết luận mọi thí sinh đều có lỗi.
Pháp luật không cho phép xử lý con người chỉ bằng suy đoán. Một học sinh có thể là người được hưởng lợi từ một sai phạm mà bản thân không trực tiếp tạo ra. Nếu không phân biệt rõ trách nhiệm của từng cá nhân, hậu quả không chỉ là một kết quả thi bị ảnh hưởng mà còn có thể tác động đến quá trình học tập, tâm lý, tương lai của những em không có lỗi. Bởi vậy, phương án tổ chức thi lại, theo thông tin được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, được đặt trong mục tiêu giúp học sinh có cơ hội xác lập kết quả thực chất, đồng thời không loại bỏ việc xử lý những trường hợp vi phạm nếu sau này được xác định.
Cách tiếp cận này cần được nhìn nhận trên tinh thần nhân văn nhưng không dung túng; bảo vệ quyền lợi chính đáng nhưng không bao che sai phạm; tạo cơ hội cho người không có lỗi nhưng vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương.
Có ý kiến cố tình đặt câu hỏi rằng: tại sao phải tổ chức thi lại, tại sao không công nhận kết quả của những học sinh có điểm cao, hoặc tại sao không xử lý riêng từng cá nhân? Những câu hỏi này cần được giải đáp bằng nguyên tắc pháp lý và yêu cầu bảo đảm công bằng.
Theo thông tin tại cuộc họp báo, cơ quan chức năng xác định đây là sai phạm có tính chất phức tạp và liên quan đến cả điểm thi; do đó việc đánh giá riêng lẻ từng kết quả trong điều kiện kết quả của toàn điểm thi đã bị ảnh hưởng là vấn đề không đơn giản. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng tổ chức thi lại là phương án phù hợp nhất trong bối cảnh hiện tại, nhằm bảo đảm tính nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi.
Có thể có những ý kiến khác nhau về phương án này. Đó là điều bình thường. Nhưng tranh luận về phương án xử lý phải dựa trên quy định, chứng cứ và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan; không nên biến bất đồng về một quyết định hành chính cụ thể thành sự phủ nhận toàn bộ hệ thống pháp luật. Một quyết định có thể được phân tích, góp ý, thậm chí yêu cầu xem xét lại nếu có căn cứ. Nhưng mọi đánh giá cần đặt trong khuôn khổ pháp luật và dựa trên sự thật khách quan. Đó cũng chính là tinh thần của Nhà nước pháp quyền: quyết định của cơ quan có thẩm quyền phải được giải trình, người dân có quyền giám sát, nhưng mọi cá nhân và tổ chức cũng phải tôn trọng quy định pháp luật.
Trong môi trường thông tin hiện nay, một vụ việc gây chú ý xã hội rất dễ trở thành chất liệu để các đối tượng xấu khai thác.
Thủ đoạn thường thấy là lấy một sự việc có thật, sau đó cắt bỏ bối cảnh, lựa chọn những chi tiết gây tranh cãi, sử dụng ngôn từ kích động và đưa ra những kết luận vượt quá thông tin đã được kiểm chứng.
Từ “có sai phạm” chuyển thành “mọi thứ đều sai phạm”.
Từ “một số cá nhân vi phạm” chuyển thành “cả hệ thống bao che”.
Từ “cần điều tra để xác định trách nhiệm” chuyển thành “Nhà nước không dám công khai”.
Từ “tổ chức thi lại để bảo đảm công bằng” chuyển thành “đổ lỗi cho học sinh”.
Đây là những bước chuyển hóa thông tin rất nguy hiểm.
Nếu người tiếp nhận thông tin không tỉnh táo, họ có thể dễ dàng bị dẫn dắt từ một sự việc cụ thể sang những kết luận chính trị hoàn toàn không có căn cứ.
Đặc biệt, các đối tượng chống phá thường lợi dụng những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân như giáo dục, y tế, đất đai, giao thông, an sinh xã hội… để kích động tâm lý bất mãn. Bản chất của phương thức này là sử dụng một hiện tượng có thật để phục vụ một mục tiêu không liên quan trực tiếp đến bản chất vụ việc.
Vì vậy, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần có kỹ năng tiếp nhận thông tin một cách có trách nhiệm: đọc đầy đủ nguồn tin; kiểm tra thông tin từ cơ quan có thẩm quyền; phân biệt giữa thông tin chính thức và bình luận cá nhân; không chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng; đặc biệt không tiếp tay cho các nội dung cố tình xúc phạm, vu khống, quy chụp hoặc kích động.
Giáo dục là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tương lai của mỗi gia đình và đất nước. Chính vì vậy, bất kỳ biểu hiện gian lận, tiêu cực nào trong thi cử cũng phải được nhìn nhận nghiêm túc. Nhưng nghiêm túc không có nghĩa là cực đoan. Minh bạch không đồng nghĩa với suy diễn. Phê bình không đồng nghĩa với phủ nhận. Xử lý sai phạm không đồng nghĩa với phủ nhận toàn bộ hệ thống. Đây là những ranh giới mà mỗi người cần nhận thức rõ khi tiếp cận thông tin trên không gian mạng.
Trong vụ việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, quyền lợi của học sinh cần được bảo đảm; sai phạm của cá nhân cần được làm rõ; trách nhiệm của người có liên quan cần được xác định; những bất cập trong tổ chức kỳ thi cần được khắc phục. Đồng thời, mọi thông tin liên quan cần được cung cấp đầy đủ, chính xác và có trách nhiệm để hạn chế tin giả, tin xuyên tạc và những suy diễn thiếu căn cứ.
