PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI VỀ TÌNH HÌNH THIÊN TAI, CÁC CÔNG TRÌNH THỦY ĐIỆN TẠI ĐỊA BÀN HÀ GIANG CŨ
Như mọi người đã biết vừa qua, ảnh hưởng của bão số 10 và hoàn lưu bão số 11 đã khiến nhiều tỉnh miền núi phía Bắc hứng chịu mưa lớn kéo dài. Tại Tuyên Quang, lượng mưa phổ biến từ 150–250 mm, có nơi vượt 400 mm chỉ trong vòng 24 giờ, khiến mực nước sông Lô dâng nhanh, ngập sâu ở nhiều phường trung tâm. Một số khu vực tại phường Hà Giang 1, Hà Giang 2… nước dâng tới tầng hai của nhà dân. Thiệt hại sơ bộ ước tính hàng trăm tỷ đồng, hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng nặng nề, giao thông tê liệt, sinh hoạt đảo lộn.
Thiên tai đến, nỗi khổ của người dân là có thật, ai chứng kiến cũng đau lòng. Nhưng đi cùng nỗi đau ấy là một làn sóng bình luận tiêu cực, quy chụp trách nhiệm, cho rằng “chính quyền quy hoạch sai”, “thủy điện chặn dòng”, “phải phá đập mới hết lũ”. Những câu nói ấy nghe qua tưởng hợp lý, nhưng nếu bình tĩnh suy xét, sẽ thấy đó là cách nhìn phiến diện, cảm tính và đầy nguy hiểm.
- Nguyên nhân thật sự do đâu?
Theo số liệu của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong đợt bão vừa rồi, nhiều khu vực ở Tuyên Quang (Hà Giang cũ) ghi nhận lượng mưa vượt kỷ lục 10 năm. Với đặc điểm địa hình núi dốc, lưu vực hẹp, khi mưa lớn đổ xuống, nước không kịp thấm mà chảy tràn mạnh về sông, gây lũ quét và ngập sâu chỉ trong vài giờ => mưa cực đoan kéo dài và địa hình đặc thù.
Tại một số điểm đo trên sông Lô, lưu lượng nước về hồ thủy điện đạt gần 7.000 m³/s tương đương hàng chục triệu mét khối nước mỗi giờ. Với khối lượng nước khổng lồ như vậy, bất kỳ công trình thoát lũ nào cũng sẽ chịu áp lực cực lớn, chưa kể đất đá bão hòa nước dễ sạt lở, bịt kín kênh thoát.
Đây là hiện tượng thời tiết cực đoan, không chỉ Tuyên Quang mà ngay cả các quốc gia phát triển cũng khó tránh được thiệt hại tương tự. Không thể lấy một cơn mưa “lịch sử” để quy chụp rằng “do con đập”.
- Vai trò thật của các đập và hồ điều tiết
Hiện trên sông Lô, đoạn chảy qua Hà Giang, có các công trình thủy điện có quy trình vận hành liên hồ chứa được Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên & Môi trường phê duyệt.
Khi mưa lớn, các nhà máy bắt buộc phải mở cửa xả để đảm bảo an toàn cho hồ, đồng thời giảm áp lực dòng chảy về hạ lưu. Nếu không có hồ chứa, toàn bộ lượng mưa dồn dập từ thượng nguồn sẽ đổ ồ ạt xuống đồng bằng, gây lũ đột ngột, nước dâng nhanh gấp nhiều lần. Nói cách khác, hồ chứa là “lá chắn giảm lũ”, không phải nguyên nhân gây lũ.
Công trình đập dâng tại Hà Giang cũ có thiết kế cửa van lớn, mùa mưa sẽ mở hoàn toàn để đảm bảo dòng chảy tự nhiên, không gây cản trở thoát nước. Ngoài mùa mưa, đập giúp duy trì mực nước ổn định, tạo cảnh quan, phục vụ du lịch và sinh hoạt. Đây là một công trình đa mục tiêu, có lợi cho phát triển đô thị, chứ không phải “vật cản” như nhiều lời suy diễn trên mạng.
- Sai lầm của thói quen “đổ lỗi”
Một thực tế đáng buồn là khi thiên tai ập đến, không ít người vội vàng đổ lỗi cho chính quyền hoặc các công trình, mà quên rằng lũ lụt là kết quả của nhiều yếu tố tự nhiên, biến đổi khí hậu và cả thói quen sinh hoạt của chính con người. Rừng đầu nguồn bị tàn phá, san lấp kênh mương, lấn chiếm hành lang thoát lũ… tất cả đều góp phần khiến nước không còn đường chảy.
Thế nhưng, thay vì nhìn vào nguyên nhân gốc rễ, một số người lại chọn cách dễ nhất là CHÊ, ĐỔ LỖI, QUY CHỤP. Phá đập đi liệu có hết lũ không? Không những không hết, mà còn mất đi công cụ điều tiết dòng chảy, mất nguồn điện, mất sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Một phát biểu vô trách nhiệm có thể khiến bao công sức của kỹ sư, nhà quản lý bị phủ nhận, và nghiêm trọng hơn, làm chia rẽ lòng tin trong cộng đồng.
- Cần nhìn nhận bằng trách nhiệm và lòng yêu quê hương
Trong những ngày mưa lũ khốc liệt do hoàn lưu bão số 10 và 11 vừa qua, lực lượng chức năng 02 phường Hà Giang đã triển khai toàn bộ hệ thống ứng phó khẩn cấp. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ công an, bộ đội, dân quân tự vệ và lực lượng cứu hộ đã được huy động xuống các điểm xung yếu, nhiều cán bộ công an, đoàn viên thanh niên đã băng dòng nước lũ, cứu người bị mắc kẹt, vận chuyển nhu yếu phẩm, hỗ trợ y tế cho người dân vùng ngập sâu. Ngoài ra, chính quyền địa phương lập tức kích hoạt các phương án khẩn cấp, chỉ đạo đóng điện tại các điểm nguy hiểm, khôi phục giao thông, đảm bảo an ninh trật tự, không để người dân thiếu đói hay bị cô lập.
Sau bão, Chính quyền tỉnh Tuyên Quang hiện đã cử các đoàn khảo sát, phối hợp Bộ ngành đánh giá lại toàn bộ hệ thống thoát nước, hồ chứa, quy hoạch ven sông. Công tác cảnh báo mưa lũ, sơ tán dân, hỗ trợ tái thiết đang được triển khai khẩn trương. Nhưng để vượt qua thiên tai, chỉ nhà nước hành động là chưa đủ. Mỗi người dân cần thay đổi nhận thức. Không nên để cảm xúc tiêu cực, lời nói thiếu hiểu biết trên mạng làm tổn thương tập thể đang nỗ lực vì quê hương.
Lũ lụt không phải lỗi của ai, mà là thử thách để chúng ta hiểu hơn về sức mạnh đoàn kết, niềm tin và tri thức. Thay vì chỉ trích, hãy cùng nhau xây dựng để Tuyên Quang không chỉ hồi sinh sau lũ, mà còn vững vàng hơn trong tương lai.
