NHÌN NHẬN TOÀN DIỆN VỀ ĐIỀU HÀNH GIÁ XĂNG DẦU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC LUẬN ĐIỆU XUYÊN TẠC
Trong bối cảnh kinh tế thế giới thời gian gần đây có nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là tình hình xung đột địa chính trị tại một số khu vực sản xuất năng lượng lớn, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn và xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, thị trường dầu mỏ thế giới liên tục biến động mạnh. Giá dầu thô có thời điểm tăng cao trên 100 USD/thùng, kéo theo giá nhiên liệu tăng ở nhiều quốc gia. Là một nền kinh tế có độ mở lớn, vẫn phải nhập khẩu một phần xăng dầu thành phẩm, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ những biến động này. Do đó, việc giá xăng dầu trong nước tăng hoặc giảm theo chu kỳ điều hành là điều mang tính quy luật của thị trường, không phải là hiện tượng bất thường như một số quan điểm thiếu khách quan thường nêu ra.
Biến động giá xăng dầu trong nước thời gian qua
Thực tế cho thấy, giá xăng dầu trong nước thời gian gần đây biến động khá mạnh theo giá dầu thế giới. Có thời điểm giá xăng RON95 tăng lên hơn 30.000 đồng/lít, sau đó giảm xuống khoảng 24.000-25.000 đồng/lít theo các kỳ điều hành. Chỉ trong khoảng hơn một tháng, giá xăng có thể tăng rồi giảm vài nghìn đồng mỗi lít, điều này cho thấy giá xăng dầu không cố định mà luôn thay đổi theo thị trường quốc tế và chu kỳ điều hành trong nước.
Nếu nhìn trong dài hạn, trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2026, giá xăng RON95 tại Việt Nam trung bình khoảng hơn 20.000 đồng/lít, mức thấp nhất khoảng 11.000-12.000 đồng/lít vào năm 2020 khi giá dầu thế giới giảm sâu do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 và mức cao nhất khoảng trên 34.000 đồng/lít khi giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng. Như vậy, việc tăng – giảm theo chu kỳ là diễn biến bình thường của thị trường năng lượng toàn cầu.
Từ thực tế biến động giá xăng dầu nêu trên có thể thấy, giá xăng dầu trong nước chịu tác động rất lớn từ giá dầu thế giới. Tuy nhiên, để hạn chế tác động tiêu cực của biến động giá thế giới đối với nền kinh tế và đời sống nhân dân, Nhà nước không thả nổi hoàn toàn giá xăng dầu mà thực hiện cơ chế điều hành có sự quản lý thông qua nhiều công cụ kinh tế, trong đó có Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.
Vai trò của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong điều hành giá
Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là một công cụ kinh tế nhằm giảm bớt tác động đột ngột của biến động giá thế giới đối với thị trường trong nước. Khi giá xăng dầu thế giới tăng cao, Nhà nước sử dụng quỹ để bù một phần chi phí, qua đó giúp giá bán lẻ trong nước không tăng quá mạnh; khi giá thế giới giảm, quỹ được trích lập trở lại để tạo nguồn cho những lần điều chỉnh sau.
Cơ chế này có thể hiểu đơn giản là tích lũy khi giá thấp để sử dụng khi giá cao, nhằm giảm sốc giá cho nền kinh tế. Trong nhiều kỳ điều hành, việc sử dụng Quỹ Bình ổn đã giúp hạn chế mức tăng giá xăng dầu trong nước, qua đó góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu không có Quỹ Bình ổn, giá xăng trong nước có thể tăng nhanh và mạnh hơn theo giá thế giới, tác động lớn đến chi phí sản xuất, vận tải và giá hàng hóa tiêu dùng.
Tuy nhiên, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu chỉ là một trong nhiều công cụ điều hành, bởi việc điều hành giá xăng dầu không chỉ đơn thuần là câu chuyện tăng hay giảm giá, mà thực chất là một bài toán kinh tế vĩ mô tổng hợp liên quan đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.
Điều hành giá xăng dầu – bài toán kinh tế vĩ mô tổng hợp
Xăng dầu là đầu vào của hầu hết các ngành kinh tế như vận tải, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại dịch vụ. Khi giá xăng tăng, chi phí vận tải tăng, chi phí sản xuất tăng, từ đó kéo theo giá hàng hóa tăng và gây áp lực lạm phát. Ngược lại, nếu giữ giá xăng quá thấp so với giá thế giới thì doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu có thể bị lỗ, dẫn đến nguy cơ thiếu nguồn cung và mất ổn định thị trường.
Ngoài ra, nếu giá xăng trong nước thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực thì có thể phát sinh tình trạng buôn lậu xăng dầu qua biên giới, gây thất thoát ngân sách và ảnh hưởng đến an ninh năng lượng. Vì vậy, việc điều hành giá xăng dầu phải bảo đảm hài hòa nhiều mục tiêu như ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm nguồn cung xăng dầu, duy trì hoạt động của doanh nghiệp và bảo đảm đời sống nhân dân.
Có thể nói, điều hành giá xăng dầu không phải là bài toán của riêng ngành công thương hay tài chính, mà là vấn đề của toàn bộ nền kinh tế. Việc tăng hay giảm giá xăng dầu đều phải tính toán rất kỹ lưỡng để tránh gây ra những tác động dây chuyền đến kinh tế – xã hội.
Chính vì điều hành giá xăng dầu liên quan trực tiếp đến đời sống người dân nên đây cũng là lĩnh vực dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng để đưa ra những thông tin sai lệch, xuyên tạc chính sách điều hành của Nhà nước.
Nhận diện và phản bác các luận điệu xuyên tạc về giá xăng dầu
Thời gian qua, mỗi khi giá xăng dầu tăng, trên mạng xã hội lại xuất hiện nhiều thông tin mang tính suy diễn như cho rằng Nhà nước “tận thu thuế phí”, cho rằng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là “túi tiền riêng”, hoặc cho rằng giá xăng Việt Nam cao bất hợp lý so với các nước khác. Những luận điệu này thực chất là cách nhìn phiến diện, thiếu cơ sở khoa học và cố tình bỏ qua bản chất của cơ chế điều hành giá xăng dầu.
Việc cho rằng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là “túi tiền riêng” là hoàn toàn sai sự thật. Quỹ được trích lập và sử dụng theo quy định của Nhà nước, chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm toán. Doanh nghiệp chỉ là đơn vị quản lý tài khoản quỹ chứ không có quyền tự ý sử dụng.
Việc so sánh giá xăng Việt Nam với các nước có trữ lượng dầu mỏ lớn cũng là cách so sánh khập khiễng, bởi các quốc gia đó thường trợ giá nhiên liệu bằng nguồn thu từ dầu thô, trong khi Việt Nam phải nhập khẩu xăng dầu nên giá phụ thuộc vào giá thế giới, tỷ giá, thuế và chi phí vận chuyển.
Bên cạnh đó, có quan điểm cho rằng Nhà nước điều hành giá xăng dầu nhằm tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, trong nhiều giai đoạn giá xăng tăng cao, Nhà nước đã điều chỉnh giảm một số loại thuế để góp phần giảm giá xăng dầu, đồng nghĩa với việc giảm nguồn thu ngân sách. Điều này cho thấy mục tiêu điều hành giá xăng dầu không phải là tăng thu ngân sách mà là ổn định kinh tế và đời sống nhân dân.
Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, nhiều thông tin lan truyền trên mạng xã hội về giá xăng dầu thường chỉ dựa trên một vài con số rời rạc, thiếu bối cảnh kinh tế và thiếu phân tích tổng thể, từ đó dẫn đến nhận thức sai lệch về chính sách điều hành giá xăng dầu.
Việc giá xăng dầu biến động theo thị trường thế giới là điều tất yếu trong nền kinh tế thị trường. Vấn đề quan trọng không phải là giá xăng tăng hay giảm, mà là cách thức điều hành để hạn chế tác động tiêu cực đến nền kinh tế và đời sống người dân. Trong thời gian qua, thông qua các công cụ như Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, chính sách thuế và điều hành linh hoạt, Nhà nước đã góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế.
Trong bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay, mỗi người cần tỉnh táo khi tiếp nhận thông tin liên quan đến giá xăng dầu, nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, khách quan, tránh bị tác động bởi những thông tin phiến diện hoặc mang tính xuyên tạc. Việc hiểu đúng bản chất của chính sách điều hành giá xăng dầu không chỉ giúp nâng cao nhận thức kinh tế mà còn góp phần tạo sự đồng thuận trong xã hội, qua đó giữ vững ổn định kinh tế, chính trị và trật tự an toàn xã hội trong tình hình hiện nay.
