HOÀN THIỆN THỂ CHẾ PHÁP LUẬT, GIỮ VỮNG AN NINH QUỐC GIA, KIẾN TẠO ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới tư duy lập pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trong đó, các dự án luật thuộc lĩnh vực Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng và trình cấp có thẩm quyền xem xét, đặc biệt là Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cùng những chính sách liên quan đến an ninh dữ liệu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hoàn thiện thể chế pháp luật không chỉ là yêu cầu tất yếu của hoạt động quản lý nhà nước mà còn là nhiệm vụ chiến lược, trực tiếp quyết định hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và khả năng phát triển bền vững của đất nước. Thực tiễn cho thấy, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và những biến động phức tạp của tình hình an ninh, trật tự, nhiều quan hệ xã hội mới đã xuất hiện, đặt ra yêu cầu phải kịp thời điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện các quy định pháp luật.
Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội xem xét các dự án luật quan trọng tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm trong thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, bảo đảm pháp luật thực sự trở thành công cụ hữu hiệu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Đáng chú ý, các nội dung xây dựng pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Công an cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong tư duy lập pháp: từ chú trọng xử lý vi phạm sang kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, bảo vệ, quản lý và kiến tạo phát triển; từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự minh bạch; từ bảo đảm an ninh, trật tự đơn thuần sang gắn kết chặt chẽ giữa an ninh quốc gia với an ninh con người, an ninh kinh tế và lợi ích phát triển của đất nước.
Đổi mới tư duy lập pháp hình sự, bảo đảm nghiêm minh nhưng không cản trở sự phát triển
Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm tại kỳ họp là dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. Đây là đạo luật có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống pháp luật, trực tiếp điều chỉnh những quan hệ xã hội cần được bảo vệ bằng các chế tài nghiêm khắc nhất của Nhà nước.
Theo nội dung dự thảo được trình Quốc hội thảo luận, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này được nghiên cứu theo hướng cơ bản, toàn diện, vừa đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa bảo đảm tính nhân đạo, công bằng, phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội. Dự thảo gồm 416 điều, trong đó sửa đổi 301 điều, bổ sung 14 điều mới; đồng thời nghiên cứu bổ sung những tội danh, hành vi nguy hiểm mới phát sinh và loại bỏ các quy định không còn phù hợp.
Điểm nổi bật của lần sửa đổi này không chỉ nằm ở việc hoàn thiện các quy định về tội phạm và hình phạt, mà quan trọng hơn là sự đổi mới trong cách tiếp cận chính sách hình sự. Pháp luật hình sự phải đủ nghiêm khắc để trừng trị tội phạm, bảo vệ công lý, nhưng đồng thời phải bảo vệ người ngay thẳng, khuyến khích đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp phát triển.
Tinh thần đó được thể hiện qua việc nghiên cứu hoàn thiện các quy định về loại trừ, tạm hoãn và miễn trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định; phân định rõ trách nhiệm của cá nhân và pháp nhân thương mại; đề cao việc khắc phục hậu quả, bảo vệ lợi ích chung và không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự, hành chính khi chưa đủ căn cứ pháp luật.
Đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế tư nhân. Một hệ thống pháp luật tiến bộ không chỉ bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật mà còn phải tạo dựng niềm tin, sự an tâm cho cán bộ, doanh nghiệp và người dân trong quá trình lao động, sáng tạo, cống hiến.
Tuy nhiên, việc mở rộng những cơ chế nhân đạo, khuyến khích khắc phục hậu quả không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý hoặc giảm nhẹ trách nhiệm đối với hành vi phạm tội. Ngược lại, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ điều kiện áp dụng, kiểm soát chặt chẽ việc thực thi, bảo đảm không để các quy định tiến bộ bị lợi dụng nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý, đặc biệt đối với những hành vi tham nhũng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, xâm phạm an ninh quốc gia và lợi ích của Nhân dân.
Chủ động hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng
Trong thời đại số, dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên quan trọng, gắn trực tiếp với hoạt động quản lý nhà nước, phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đời sống của mỗi người dân. Cùng với những cơ hội to lớn do chuyển đổi số mang lại, các nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu, tấn công mạng, lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt tài sản và lợi dụng không gian mạng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật ngày càng đặt ra nhiều thách thức.
Bởi vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách pháp luật về an ninh dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy, phục vụ phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
Đối với lĩnh vực an ninh dữ liệu, yêu cầu cốt lõi là xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất, mức độ quan trọng và nguy cơ bị xâm phạm; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ dữ liệu; chủ động phòng ngừa các hoạt động thu thập, chiếm đoạt, mua bán, sử dụng trái phép dữ liệu, nhất là dữ liệu có liên quan đến an ninh quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Đặc biệt, những nội dung sửa đổi liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ cao trong dự thảo Bộ luật Hình sự cho thấy sự chủ động của cơ quan soạn thảo trong nhận diện các phương thức, thủ đoạn phạm tội mới. Việc nghiên cứu quy định cụ thể về hành vi tấn công mạng, sử dụng công cụ, phần mềm nhằm mục đích phạm tội và trách nhiệm hình sự đối với từng hành vi là yêu cầu cần thiết để nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Tuy nhiên, bảo vệ an ninh mạng không có nghĩa là hạn chế các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hay kiểm tra, đánh giá an toàn hệ thống được thực hiện hợp pháp. Pháp luật phải phân biệt rõ hành vi nghiên cứu, sử dụng công nghệ chính đáng với hành vi cố ý lợi dụng công nghệ để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.
Đó chính là sự kết hợp giữa bảo đảm an ninh và thúc đẩy phát triển, giữa yêu cầu quản lý nhà nước và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong môi trường số.
Nhận diện đúng bản chất, không để thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến nhận thức xã hội
Quá trình xây dựng, sửa đổi các đạo luật quan trọng, nhất là những quy định liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của công dân, trách nhiệm hình sự, dữ liệu cá nhân và quản lý không gian mạng, luôn cần được thảo luận, phản biện và đánh giá kỹ lưỡng.
Việc các đại biểu Quốc hội, chuyên gia, nhà khoa học và Nhân dân tham gia đóng góp ý kiến là hoạt động cần thiết, thể hiện tinh thần dân chủ, trách nhiệm và yêu cầu nâng cao chất lượng lập pháp. Những ý kiến khác nhau về phạm vi điều chỉnh, tính khả thi hoặc tác động của chính sách cần được xem xét trên cơ sở khoa học, thực tiễn và quy định pháp luật.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hoạt động góp ý, phản biện chính sách mang tính xây dựng với việc cố tình xuyên tạc nội dung dự thảo, đánh đồng quy định đang được thảo luận với pháp luật đã có hiệu lực hoặc suy diễn thiếu căn cứ về mục đích xây dựng pháp luật.
Đặc biệt, đối với những vấn đề liên quan đến an ninh dữ liệu, định danh điện tử và phòng, chống tội phạm mạng, các thông tin cho rằng mọi biện pháp tăng cường bảo đảm an ninh đều nhằm hạn chế quyền công dân là cách nhìn phiến diện, không phản ánh đầy đủ yêu cầu quản lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong xã hội số.
Bảo vệ dữ liệu, phòng ngừa tội phạm và bảo đảm an toàn cho các giao dịch điện tử là những nhiệm vụ cần thiết. Song song với đó, các biện pháp quản lý phải được quy định rõ ràng, có giới hạn, bảo đảm tính tương xứng, minh bạch, có cơ chế giám sát và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Chính vì vậy, việc đánh giá các dự án luật phải căn cứ vào nội dung cụ thể, mục tiêu chính sách, cơ chế thực thi và các biện pháp bảo đảm quyền công dân, thay vì những nhận định suy diễn hoặc thông tin chưa được kiểm chứng.
Trong công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, yêu cầu đặt ra không chỉ là chủ động phát hiện, phản bác thông tin sai trái, xuyên tạc mà quan trọng hơn phải cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, giải thích rõ những điểm mới, lợi ích và tác động của chính sách để cán bộ, đảng viên và Nhân dân hiểu đúng, đồng thuận và tham gia giám sát việc thực hiện pháp luật.
Khẳng định vai trò, trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Việc Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng những dự án luật quan trọng không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao mà còn thể hiện trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân trong tham mưu chiến lược, chủ động nhận diện những vấn đề mới, dự báo nguy cơ và đề xuất các giải pháp pháp lý phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Từ công tác phòng, chống tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia đến quản lý dữ liệu, định danh điện tử và cải cách hành chính, các lĩnh vực đều có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến hiệu quả quản trị quốc gia và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
Điểm chung xuyên suốt là hướng đến xây dựng một hệ thống pháp luật vừa đủ sức phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm an ninh, trật tự, vừa tạo môi trường an toàn, ổn định, minh bạch cho phát triển kinh tế – xã hội.
Đặc biệt, việc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) thể hiện yêu cầu cầu thị, thận trọng trong xây dựng pháp luật. Mỗi quy định được hoàn thiện không chỉ phải đáp ứng yêu cầu quản lý trước mắt mà còn phải có tính ổn định, khả thi, phù hợp với sự vận động của đời sống xã hội và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.
Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế sâu rộng, bảo đảm an ninh quốc gia không thể tách rời nhiệm vụ phát triển. Ngược lại, phát triển bền vững cũng không thể thiếu môi trường chính trị ổn định, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững và hệ thống pháp luật đồng bộ, hiệu quả.
Đó là mối quan hệ biện chứng cần được quán triệt trong công tác xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật và thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự ở mọi cấp, mọi ngành.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, với việc xem xét, thảo luận những chính sách pháp luật quan trọng, tiếp tục đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng thể chế, bảo đảm pháp luật đi vào cuộc sống. Trong tiến trình ấy, vai trò của Bộ Công an được thể hiện không chỉ qua công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn ở việc chủ động tham mưu, kiến tạo hành lang pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp, khuyến khích đổi mới sáng tạo và giữ vững an ninh quốc gia từ sớm, từ xa.
Có thể khẳng định, xây dựng pháp luật nghiêm minh không phải để tạo thêm rào cản cho sự phát triển, mà để thiết lập những giới hạn pháp lý rõ ràng, bảo vệ những giá trị chính đáng, ngăn chặn hành vi xâm hại lợi ích chung và mở rộng không gian cho các hoạt động hợp pháp phát triển. Một nền pháp luật tiến bộ phải làm cho người vi phạm không thể né tránh trách nhiệm, đồng thời để người dân, doanh nghiệp và những người tận tâm cống hiến có thể yên tâm thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.
Trong thời gian tới, công tác thông tin, tuyên truyền về các dự án luật cần tiếp tục được triển khai chủ động, có trọng tâm, trọng điểm; làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, những nội dung đổi mới và tác động tích cực của chính sách; đồng thời kịp thời nhận diện, đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
Đây cũng là nhiệm vụ thiết thực trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và vai trò nòng cốt của lực lượng Công an nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Hoàn thiện thể chế chính là củng cố nền tảng của một quốc gia phát triển; giữ vững an ninh, trật tự chính là bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định để đất nước vươn lên. Với tinh thần đổi mới, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật, những nội dung lập pháp được Quốc hội xem xét sẽ góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng vững mạnh, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
